جرم‌گیری و تمیز کردن قهوه‌ساز، اسپرسوساز، موکاپات و آسیاب
رسوب آب، روغن کهنه‌ی قهوه و شیر مونده سه دلیل اصلی طعم بد و خرابی دستگاهن. برنامه‌ی روزانه تا ماهانه برای هر وسیله، جرم‌گیری با اسید سیتریک و چی نباید کرد.
جرم‌گیری قهوه‌ساز کاریه که بیش‌تر مردم فقط وقتی انجام می‌دن که دستگاه صدا می‌ده یا آب کم می‌آد، ولی تا اون موقع طعم قهوه هفته‌هاست خراب شده. سه چیز دستگاه و فنجونت رو خراب می‌کنن: رسوب کلسیم آب (جرم) که مسیر آب و المنت رو می‌گیره، روغن کهنه‌ی قهوه که توی سبد، آسیاب و پارچ ترشیده می‌شه، و باقی‌مونده‌ی شیر توی بخارساز که توی یه روز فاسد می‌شه. هر کدوم راه‌حل و زمان‌بندی خودش رو داره و هیچ‌کدوم بیش‌تر از ۱۰ دقیقه نیست.
سه دشمن و نشانه‌هایشان
| دشمن | از کجا می‌آد | نشانه | راه‌حل |
|---|---|---|---|
| رسوب (جرم) | کلسیم و منیزیم آب لوله | آب کم و کند، صدای بلند، قهوه‌ی ولرم، پوسته‌ی سفید | جرم‌گیری با اسید (سیتریک) |
| روغن قهوه | روغن دانه، مخصوصاً رُست تیره | طعم ترشیده و تلخِ کهنه، لایه‌ی قهوه‌ای براق روی فلز | آب گرم + مایع ملایم یا پودر مخصوص (قلیایی) |
| شیر | بخارساز و پیچر | بوی ترش، نازل گرفته، کف بد | آب داغ فوری بعد از هر بار، هفتگی پودر شیر |
نکته‌ی مهم: جرم‌گیر (اسیدی) روغن رو پاک نمی‌کنه و پاک‌کننده‌ی روغن (قلیایی) جرم رو نه. دو کار جدا با دو ماده‌ی جدا.
جرم‌گیری: با چه ماده‌ای
| ماده | نسبت | مزیت | عیب |
|---|---|---|---|
| اسید سیتریک (پودر لیموی داروخانه/عطاری) | ۲ قاشق غذاخوری در ۱ لیتر آب | ارزون، بی‌بو، امن برای آلومینیوم و لاستیک | کمی کندتر از محصول تجاری |
| جرم‌گیر تجاری قهوه‌ساز | طبق بسته | سریع، طراحی‌شده برای دستگاه | گرون‌تر |
| سرکه‌ی سفید | ۱ به ۱ با آب | همه‌جا هست | بو می‌مونه؛ برای لاستیک و برخی دستگاه‌ها (نسپرسو، دلونگی) توصیه نمی‌شه؛ ۳ بار آب‌کشی |
| جوش شیرین | — | برای روغن خوبه | جرم رو حل نمی‌کنه (قلیاییه) |
جرم‌گیری قهوه‌ساز فیلتری و کتری برقی
- مرحله ۱: محلول
مخزن رو با محلول اسید سیتریک (۲ قاشق در ۱ لیتر) پر کن. فیلتر کاغذی نذار.
۰۱:۰۰ - مرحله ۲: نصف چرخه
دستگاه رو روشن کن تا نصف محلول توی پارچ بریزه، بعد خاموش کن و ۳۰ دقیقه بذار محلول توی المنت و لوله بمونه.
۳۰:۰۰ - مرحله ۳: بقیه
روشن کن تا بقیه رد بشه. پوسته‌ها توی پارچ می‌بینی.
۰۵:۰۰ - مرحله ۴: آب‌کشی
دو تا سه مخزن کامل آب تمیز رد کن تا مزه‌ی ترش نمونه. پارچ و سبد رو با آب گرم و مایع بشور.
۱۰:۰۰
کتری برقی و کتری گردن‌غازی: محلول رو بجوشون، ۳۰ دقیقه بمونه، دو بار آب تمیز بجوشون و دور بریز. اگه دستگاهت چراغ «descale» داره، بهش گوش بده؛ اگه نداره، با آب تهران و مشهد ماهی یک بار، با آب نرم‌تر هر ۲ تا ۳ ماه. جزئیات بیش‌تر برای این دستگاه‌ها توی راهنمای قهوه‌ساز فیلتری.
اسپرسوساز خانگی: جرم، روغن، شیر
- هر بار: بعد از شات، پرتافیلتر رو خالی کن و بدون سبد یه شات آب خالی از گروپ رد کن (فلاش ۳ ثانیه‌ای) تا پودر روی صفحه‌ی دوش بشوره. بخارساز رو فوری با یه تکه پارچه‌ی مرطوب پاک کن و ۲ ثانیه بخار بده تا شیر داخل نازل بیرون بیاد.
- هفتگی: سبد و پرتافیلتر ۲۰ دقیقه توی آب داغ با یه قاشق پودر پاک‌کننده‌ی اسپرسو (یا در نبودش، مایع ظرفشویی). صفحه‌ی دوش رو با برس گروپ تمیز کن. سینی و مخزن آب رو بشور. بخارساز: نازل رو باز کن (اگه باز می‌شه) و توی آب داغ با پودر شیر بذار.
- ماهانه (با پمپ ۱۵ بار خانگی): جرم‌گیری با اسید سیتریک: مخزن پر از محلول، نصفش رو از گروپ و بخارساز رد کن، ۲۰ دقیقه صبر، بقیه، بعد دو مخزن آب تمیز. سبد بدون قهوه.
- بک‌فلاش فقط برای دستگاه‌های با شیر سه‌راهه (Gaggia Classic و بالاتر): سبد کور + پودر، ۵ بار ۱۰ ثانیه پمپ. برای دستگاه‌های ساده‌ی ۱۵ بار بک‌فلاش نکن؛ آب برگشت نداره و به پمپ فشار می‌آد.
- هر ۶ ماه: واشر گروپ رو نگاه کن؛ سفت و ترک‌خورده = تعویض (ارزونه). آموزش اسپرسوی خونگی بخش نگهداری رو کامل داره.
موکاپات: قانون «بدون مایع ظرفشویی»
موکاپات آلومینیومی رو فقط با آب گرم و دست بشور؛ مایع ظرفشویی و مخصوصاً ماشین ظرفشویی لایه‌ی محافظ اکسید رو می‌بره و طعم فلزی می‌ده و رنگش رو خاکستری می‌کنه. موکاپات نو رو ۲ تا ۳ بار با قهوه‌ی دورریز «فصل» کن. هر بار: بذار خنک بشه، هر سه قسمت رو با آب گرم بشور، کامل خشک کن (باز، روی حوله) تا سفیدک نزنه. هفتگی: صافی و واشر رو دربیار و زیر شیر با برس نرم بشور؛ سوراخ‌های صافی رو با سوزن باز کن. ماهانه: دیگ رو با محلول اسید سیتریک نصف‌پر و ۲۰ دقیقه بذار، بدون جوشوندن، بعد خوب آب بکش. واشر لاستیکی هر ۶ ماه تا ۱ سال عوض بشه (نشانه: بخار از درز، سفتی). موکاپات استیل رو می‌شه با کمی مایع شست. آموزش موکاپات برای بقیه‌ی نکات.
فرنچ‌پرس، V60، کمکس، ایروپرس
| وسیله | هر بار | هفتگی | ماهانه |
|---|---|---|---|
| <a href="/p/french-press-1l" rel="noopener">فرنچ‌پرس</a> | تفاله بیرون (نه توی سینک؛ لوله می‌گیره)، آب‌کشی | پیستون رو باز کن: صافی، صفحه‌ی فنری، دیسک؛ آب گرم و مایع | محلول اسید سیتریک یا جوش شیرین برای روغن روی شیشه |
| V60 / کالیتا | آب‌کشی | آب گرم و مایع؛ پلاستیکی رو بی‌رنگ نگه دار | سرور شیشه‌ای با اسید سیتریک |
| کمکس | آب‌کشی؛ فوری، وگرنه لکه می‌مونه | یقه‌ی چوبی رو دربیار، آب گرم و مایع | لکه‌ی روغن ته کمکس: جوش شیرین + آب داغ یه شب |
| ایروپرس | پیستون رو تا ته فشار بده تا تفاله بیرون بیاد، آب‌کشی | همه‌ی قطعات و لاستیک با آب گرم و مایع | لاستیک رو بازرسی کن؛ خشک و ترک‌دار = تعویض |
| ترازو و کتری | پارچه‌ی مرطوب؛ ترازو زیر آب نه | کتری: جرم‌گیری ماهانه | — |
آسیاب: بدون آب
آسیاب قهوه هیچ‌وقت آب نمی‌بینه؛ روغن و پودر کهنه با برس و پودر مخصوص می‌ره. آسیاب دستی: ماهی یک بار تیغه رو باز کن (اکثر مدل‌ها بدون ابزار)، با برس تمیز کن، پودر رو از رزوه‌ها بتکون، بدون آب سر هم کن. برقی: هفتگی مخزن دانه رو خالی و با پارچه‌ی خشک پاک کن، ماهی یک بار ۲۰ گرم قرص تمیزکننده‌ی آسیاب (grinder cleaner) یا در نبودش برنج خام سفید رو آسیاب کن (کمی سایش داره، ولی از روغن کهنه بهتره) و بعد ۲۰ گرم قهوه‌ی دورریز رد کن. تیغه‌ی برقی هر ۶ ماه با جاروبرقی دستی و برس. اگه قهوه‌ت با دانه‌ی تازه هم طعم ترشیده می‌ده، ۹۰ درصد مقصر آسیابه. راهنمای خرید آسیاب توضیح می‌ده تیغه‌ی کدوم مدل‌ها بدون ابزار باز می‌شه.
برنامه‌ی نگهداری
| زمان | اسپرسوساز | قهوه‌ساز فیلتری | موکاپات | دستی‌ها | آسیاب |
|---|---|---|---|---|---|
| هر بار | فلاش گروپ، پاک کردن بخارساز | خالی کردن سبد، پارچ آب‌کشی | آب گرم، خشک | تفاله بیرون، آب‌کشی | تکون دادن پودر مونده |
| هفتگی | سبد و صفحه‌ی دوش با پودر | پارچ و سبد با مایع | صافی و واشر با برس | قطعات با مایع | مخزن با پارچه‌ی خشک |
| ماهانه | جرم‌گیری | جرم‌گیری | اسید سیتریک بدون جوش | روغن روی شیشه | قرص/برنج + برس |
| ۶ ماه | واشر گروپ | بازرسی لوله | واشر و صافی | لاستیک ایروپرس | تیغه‌ی برقی |
اشتباه‌های رایج
- ماشین ظرفشویی برای آلومینیوم: موکاپات و پرتافیلتر سیاه و فلزی می‌شن.
- سرکه توی دستگاه کپسولی و پمپ‌دار: بو و آسیب به واشر؛ اسید سیتریک یا محصول رسمی.
- آب نکشیدن کافی بعد از جرم‌گیری: قهوه‌ی ترش صبح فردا.
- آسیاب زیر آب: زنگ تیغه و موتور سوخته.
- فراموش کردن بخارساز: شیر ۱ ساعته فاسد می‌شه و نازل می‌گیره؛ فوری.
- تفاله توی سینک: لوله‌ی آشپزخونه بعد از یه ماه.
- فیلتر آب رو جای جرم‌گیری گرفتن: فیلتر جرم رو کم می‌کنه، حذف نمی‌کنه؛ فاصله‌ی جرم‌گیری رو ۲ برابر کن، نه صفر.
لوازم نگهداری
این رو هم ببینآموزش اسپرسو خانگی: از دانه تا شات با کرمای طلاییدستگاه تمیز، شات بهتر: آموزش کامل اسپرسوسؤالهای پرتکرار
هر چند وقت جرم‌گیری کنم؟
اسید سیتریک از کجا؟
قهوه‌ساز بعد از جرم‌گیری مزه‌ی ترش می‌ده
موکاپات سفیدک زده، خرابه؟
با آب معدنی جرم نمی‌گیره؟
این مقاله به دردت خورد؟
محصولای این مقاله
این‌ها رو هم بخون
آموزش قدم‌به‌قدممتوسط
آموزش اسپرسو خانگی: از دانه تا شات با کرمای طلایی
شات کافه‌ای توی خونه شدنیه، ولی نه با فشار دکمه. دوز، آسیاب، تمپ و زمان ۲۵ تا ۳۰ ثانیه؛ همین چهار تا رو یاد بگیر.
راهنماتازه‌کار
راهنمای استفاده از قهوه ساز فیلتری (دریپ): از خرید تا فنجان بهتر
قهوه‌ساز فیلتری راحت‌ترین راه برای قهوه‌ی چند نفره‌ست؛ اگه نسبت، آسیاب و تمیزکاری‌ش رو جدی بگیری، از خیلی کافه‌ها بهتر می‌شه.
آموزش قدم‌به‌قدمتازه‌کار
طرز تهیه قهوه با موکاپات: آموزش قدم‌به‌قدم برای خانه
موکاپات ساده‌ترین راه برای یه قهوه‌ی غلیظ و خوش‌عطر توی خونه‌ست؛ اگه سه‌تا نکته‌ی آب، آسیاب و حرارت رو رعایت کنی.
راهنماتازه‌کار
راهنمای خرید آسیاب قهوه خانگی: برر یا تیغه‌ای، دستی یا برقی
آسیاب مهم‌ترین خرید بعد از خود قهوه‌ست و بیش‌تر مردم اشتباه می‌خرن. تیغه‌ای نه؛ برر مخروطی استیل، دستی یا برقی بسته به روش دم‌آوریت.
مقایسهتازه‌کار
موکاپات یا فرنچ پرس؟ کدام برای تو مناسب‌تر است
دو محبوب‌ترین ابزار قهوه‌ی خانگی، بی‌تعارف مقایسه شدن: طعم، زمان، هزینه، شیر، کافئین، مهمونی و نگهداری؛ به‌علاوه‌ی این‌که با کدوم چه نوشیدنی‌هایی می‌شه ساخت.
راهنماتازه‌کار
قهوه در بارداری: سقف کافئین و نکته‌های عملی
لازم نیست قهوه را کامل کنار بگذاری. سقف پیشنهادی ۲۰۰ میلی‌گرم کافئین در روز است — این یعنی چند فنجان، و چه چیزهای دیگری کافئین دارند.